Spółdzielnie energetyczne w miastach: co uchwalono, co blokuje Bruksela i kiedy realnie ruszą

Stan prawny na 9 sierpnia 2026 r. Ten artykuł opisuje przepisy zawieszone — aktualizujemy go po każdej zmianie statusu. Chcesz dostać wiadomość, gdy spółdzielnie w miastach ruszą naprawdę? Zostaw kontakt

W internecie znajdziesz już oferty pod hasłem „spółdzielnia energetyczna w gminie miejskiej — teraz to możliwe!“. Stan prawny jest inny: przepisy uchwalono, ale nie weszły w życie i nie wiadomo dokładnie, kiedy wejdą. Jeśli prowadzisz firmę w mieście albo zarządzasz miejskim samorządem, ten tekst da Ci precyzyjny obraz: co dokładnie uchwalono, co i dlaczego to blokuje, oraz co warto przygotować już dziś, żeby wystartować pierwszego dnia po odblokowaniu.

Co dokładnie uchwalono

Nowelizacja ustawy OZE zniosła ograniczenie, które przez lata definiowało spółdzielnie energetyczne jako instrument wyłącznie wiejski. Dotychczas mogły działać na obszarze maksymalnie trzech sąsiadujących gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich — nowe przepisy dopuszczają także gminy miejskie, z zachowaniem limitu trzech sąsiadujących gmin niezależnie od ich typu. Otwiera to drogę między innymi wspólnotom i spółdzielniom mieszkaniowym oraz samorządom miejskim.

Równolegle przebudowano nadzór: od 27 listopada 2025 r. funkcjonują dwa równoległe wykazy. KOWR pozostaje właściwy dla spółdzielni z gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, a Prezes URE przejmuje nadzór nad spółdzielniami z gmin miejskich.

Dlaczego to jeszcze nie działa: pomoc publiczna i sprawa SA.121920

Haczyk siedzi w przepisie przejściowym: zgodnie z art. 28 ustawy zmieniającej przepisy o rozszerzeniu działalności na gminy miejskie pozostają zawieszone do czasu uzyskania pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej w zakresie pomocy publicznej.

Skąd w ogóle Bruksela w tej sprawie? Preferencje spółdzielni — net-metering i katalog zwolnień z opłat — to korzyść, którą państwo przyznaje wybranej grupie podmiotów. Mechanizm rozliczeń spółdzielni ma charakter selektywnego wsparcia, a selektywne wsparcie w Unii Europejskiej wymaga oceny, czy nie zakłóca konkurencji. Dla dotychczasowych spółdzielni wiejskich nic się nie zmienia — zawieszenie dotyczy wyłącznie rozszerzenia na miasta.

Gdzie jesteśmy w procedurze: Ministerstwo Klimatu i Środowiska przekazało formularz notyfikacyjny do UOKiK, który 19 stycznia 2026 r. dokonał prenotyfikacji do Komisji Europejskiej; zgłoszenie otrzymało numer SA.121920. Prenotyfikacja to etap roboczych uzgodnień poprzedzający formalną notyfikację — nie ma ustawowego terminu jego zakończenia, a praktyka pokazuje rozstrzał od kilku miesięcy do znacznie dłużej. Na dzień aktualizacji tego artykułu decyzji nie ma.

Druga bariera, o której mówi się mniej: dwa wykazy bez mostu

Nawet po zielonym świetle z Brukseli zostanie problem strukturalny. Funkcjonowanie dwóch odrębnych wykazów uniemożliwia założenie spółdzielni łączącej podmioty z gminy miejskiej z sąsiednią gminą wiejską — a to właśnie miks „miejski popyt + wiejska przestrzeń pod OZE“ byłby w wielu lokalizacjach najzdrowszym modelem ekonomicznym. Miasta mają stabilny popyt, gminy wiejskie przestrzeń i warunki pod źródła — obecne przepisy mogą uniemożliwić rejestrację takich wspólnych projektów.

Do tego dochodzi fizyka: wymóg 70% autokonsumpcji sprzyja projektom dojrzałym technicznie, ale będzie ograniczał masowe tworzenie spółdzielni w miastach, gdzie możliwości budowy OZE są mniejsze. Wniosek praktyczny: spółdzielnia miejska to projekt do policzenia jeszcze staranniej niż wiejska — nie każdy się zepnie.

Prowadzisz firmę w mieście — co możesz zrobić dziś

Po pierwsze: ostrożnie z ofertami „już możliwe“. Zanim cokolwiek podpiszesz, zapytaj wprost o podstawę prawną działania spółdzielni w gminie miejskiej — dziś jej nie ma.

Po drugie, sprawdź, czy problem w ogóle Cię dotyczy: liczy się gmina punktu poboru energii, nie siedziby. Zakład w gminie miejsko-wiejskiej pod miastem może dołączyć do spółdzielni już teraz — checklista kwalifikacji w przewodniku odbiorcy.

Po trzecie — przygotuj się bez ryzyka: analiza faktur i profilu zużycia jest tak samo ważna przed startem przepisów, jak po nim, a wstępny wynik masz od ręki z Licznika Oszczędności. I zapisz się na powiadomienie o decyzji KE — dowiesz się od nas, nie z mediów tydzień później.

Zarządzasz miejskim samorządem — co możesz przygotować

Sprawa ma szczególne znaczenie dla małych i średnich miast dysponujących rozproszonymi instalacjami PV na obiektach publicznych, potencjałem magazynów energii i lokalnymi spółkami komunalnymi. Do zrobienia przed decyzją KE: inwentaryzacja punktów poboru jednostek miejskich i istniejących instalacji, analiza profili zużycia (szkoły, oczyszczalnie, oświetlenie), model członkostwa i statut w wariancie roboczym. Dla samorządów kluczowe jest monitorowanie statusu notyfikacji przed podjęciem wiążących decyzji inwestycyjnych. Z gotową analizą start zajmuje tygodnie; bez niej — kwartały.

Kiedy realnie ruszą?

Uczciwa odpowiedź: nie wiadomo, i nie ufaj nikomu, kto podaje datę. Śledzimy trzy źródła: rejestr spraw pomocy publicznej Komisji Europejskiej (SA.121920), komunikaty UOKiK i MKiŚ. Ten artykuł aktualizujemy po każdej zmianie statusu — datę stanu prawnego widzisz na górze.

Najczęściej zadawane pytania

Czy moja firma w gminie miejskiej może dziś przystąpić do spółdzielni energetycznej? Nie. Przepisy dopuszczające spółdzielnie w gminach miejskich są zawieszone do pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej ws. pomocy publicznej.

Czy zawieszenie dotyczy też istniejących spółdzielni wiejskich? Nie — działają bez zmian, wraz z całym katalogiem preferencji rozliczeniowych.

Czy po decyzji KE będzie można założyć spółdzielnię łączącą miasto i sąsiednią wieś? W obecnym stanie prawnym nie — odrębne wykazy (URE dla miejskich, KOWR dla wiejskich) na to nie pozwalają. To bariera, o której zmianę zabiega branża.

Kto będzie prowadził wykaz spółdzielni miejskich? Prezes URE; spółdzielnie z gmin wiejskich i miejsko-wiejskich pozostają w wykazie KOWR.